Hội nhập trong đào tạo: Thành tích của sinh viên kiến trúc Trường ĐH Kiến trúc TP Hồ Chí Minh (UAH) qua các cuộc thi thiết kế quốc tế

Bài viết phân tích thành tích quốc tế của sinh viên Trường ĐH Kiến trúc TP.HCM (UAH) trong mười năm qua như một chỉ dấu cụ thể của quá trình hội nhập trong đào tạo. Không chỉ nhìn nhận các giải thưởng như những thành tựu cá nhân đơn lẻ, bức tranh toàn cảnh đã hiển thị rõ tinh thần hội nhập là một chiến lược được thực hiện trong tầm nhìn đào tạo, cấu trúc chương trình, phương pháp dạy và học – Năng lực hội nhập của sinh viên UAH được thể hiện qua nhiều cấp độ học thuật chuyên môn trong khu vực Châu Á và mạng lưới quốc tế, với các cuộc thi và nền tảng tiêu biểu như Tamayouz, ARCASIA, World Architecture Community Award và Buildner. Thành tích quốc tế, vì vậy không phải là đích đến, mà là hệ quả của một hệ sinh thái đào tạo có định hướng hội nhập và bền vững, góp phần nâng cao vị thế kiến trúc Việt Nam trong bối cảnh kỷ niệm 100 năm đào tạo KTS (1926-2026). 

Từ truyền thống đến hội nhập

Trong những năm gần đây, khái niệm “hội nhập quốc tế” xuất hiện ngày càng nhiều trong các diễn ngôn giáo dục đại học và thường được hiểu như một xu hướng mang tính tất yếu. Tại Trường ĐH Kiến trúc TP.HCM (UAH), hội nhập quốc tế không phải là một định hướng mới, mà là đặc điểm đã nằm sẵn trong căn tính của hệ thống đào tạo ngay từ các giai đoạn tiền thân của nhà trường.

Nguồn gốc đào tạo kiến trúc tại Việt Nam gắn với Ban Kiến trúc thuộc Trường Mỹ thuật Đông Dương (1926), nơi mô hình giáo dục kiến trúc theo truyền thống hàn lâm phương Tây lần đầu được giới thiệu. Từ nền tảng này, chương trình đào tạo kiến trúc kế thừa và phát triển qua nhiều giai đoạn lịch sử – Điều quan trọng không chỉ là sự kế thừa về tổ chức đào tạo, mà là sự tiếp nhận một mô hình giáo dục kiến trúc đã mang tính quốc tế và tiếp biến trong môi trường giao thoa văn hóa Đông – Tây. Hệ thống họa thất thiết kế theo truyền thống Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Paris (École des Beaux-Arts), với đồ án làm trung tâm của quá trình đào tạo, đã tạo nên một môi trường học thuật, đặt sinh viên kiến trúc Sài Gòn trước năm 1975 trong cùng hệ quy chiếu với nhiều trường kiến trúc trên thế giới. [4]

Trải qua nửa thế kỷ phát triển tiếp nối của UAH từ sau năm 1975, dù quy mô đào tạo được mở rộng và chương trình được điều chỉnh theo nhiều giai đoạn cải tiến, tinh thần cốt lõi đó vẫn được duy trì. Có thể nói rằng đối với UAH, truyền thống đào tạo không tách rời hội nhập, bản thân truyền thống ấy đã được hình thành trong quá trình tiếp nhận và phát triển một mô hình giáo dục kiến trúc mang tính quốc tế. Trong ý nghĩa đó, hội nhập không phải là một mục tiêu mới, mà là sự tiếp nối tự nhiên của truyền thống đào tạo kiến trúc tại nhà trường.

Thành tích quốc tế- biểu hiện cụ thể của hội nhập

Đối với đào tạo kiến trúc, một chuyên ngành vừa mang tính học thuật vừa mang tính nghề nghiệp cao, hội nhập không thể chỉ được hiểu là mở rộng hợp tác liên kết, ký kết biên bản ghi nhớ hay tổ chức hội thảo quốc tế. Hội nhập trong đào tạo kiến trúc cần phải là một quá trình lao động nghiêm túc với thành quả và minh chứng rõ ràng trong kết quả chuyên môn. Một trong những thước đo cụ thể mà UAH tin tưởng chính là là tư duy, năng lực trong tiếp thu và giao lưu học thuật của sinh viên ở môi trường quốc tế.

Thực hành hội nhập của UAH không chỉ gói gọn ở các hoạt động trao đổi của đội ngũ giảng viên và sinh viên trong thời lượng của từng chương trình, mà còn là nỗ lực đạt được mục tiêu lâu dài: Quốc tế hóa phương pháp và kết quả giáo dục, bao gồm việc trao đổi và chuyển đổi các phương pháp sư phạm giữa các bối cảnh văn hóa và học thuật khác nhau. Từ đó có thể thấy: Một tổ chức đào tạo – nhà trường – với cấu trúc phương pháp có khả năng vận hành và đạt hiệu quả rõ rệt trong môi trường quốc tế, chính là tín hiệu rõ ràng nhất cho hiệu quả của định hướng hội nhập [3].

Vốn là một quá trình trao đổi hai chiều, hội nhập không chỉ là tiếp nhận thụ động những chuẩn mực quốc tế, mà là quá trình thử nghiệm, điều chỉnh và làm giàu phương pháp đào tạo vốn đã có bề dày truyền thống. Các nghiên cứu về giáo dục kiến trúc cũng chỉ ra rằng: “Các xưởng thiết kế và sự hợp tác quốc tế mở rộng môi trường học tập vượt ra ngoài phạm vi lớp học và thúc đẩy tư duy phản biện trong giáo dục kiến trúc” [1]. Các cuộc thi chuyên môn quốc tế trở thành những môi trường thử nghiệm năng lực có khả năng trả lại biểu hiện kết quả trực diện và thuyết phục. Điều đáng nói không phải là số lượng giải thưởng đạt được một cách bộc phát, mà là sự liên tục trong tiến trình nhiều năm trải nghiệm và thử thách. Khi giải thưởng không còn là hiện tượng cá nhân mà trở thành nhịp điệu lặp lại qua các năm, đó là dấu hiệu của một hệ sinh thái đào tạo đã đạt đến sự ổn định về chất lượng. Bản đồ thành tích được phân tích tiếp sau đây, vừa chính là nghiệm thu hành trình, là định vị hiện tại, cũng là điều hướng cho những bước đi kế tiếp trên con đường hội nhập bền vững.

Bản đồ thành tích quốc tế của sinh viên UAH giai đoạn 2025-2025

Kể từ giải thưởng quốc tế ở Cuộc thi UIA “Archi’s 79 – Habitation Rural” năm 1979 của cựu sinh viên Nguyễn Văn Tất – dấu ấn tiên phong cho hành trình chinh chiến quốc tế, các thế hệ sinh viên tiếp nối đã từng bước khẳng định vị thế ở các cuộc thi chuyên môn toàn cầu. Nổi bật nhất là chuỗi thành tích trong giai đoạn 2015 – 2025 ở bốn (04) hệ thống cuộc thi – giải thưởng sau: Diễn đàn KTS khu vực Châu Á (ARCASIA Forum); Giải thưởng xuất sắc Quốc tế Tamayouz (Tamayouz Excellence Award); Cộng đồng Kiến trúc Thế giới (World Architecture Community); Nền tảng tổ chức cuộc thi kiến trúc quốc tế Buildner (Buildner Architecture Competitions).

 ARCASIA – Hội nhập và bản sắc khu vực

Cuộc thi Thiết kế Kiến trúc dành cho sinh viên ARCASIA (ASADC – ARCASIA Student’s Architectural Design Competition) là một sân chơi học thuật cấp khu vực do Hội đồng KTS Châu Á (ARCASIA – Architects Regional Council Asia) tổ chức thường niên trong khuôn khổ Diễn đàn ARCASIA. Sân chơi này khuyến khích tư duy thiết kế sáng tạo của sinh viên trong bối cảnh thúc đẩy trao đổi học thuật khu vực, với đề tài gắn liền thực tiễn và yêu cầu tính khả thi. Mỗi quốc gia thành viên ARCASIA (thông qua Hội KTS quốc gia) sẽ tổ chức tuyển chọn nội bộ để chọn một đội sinh viên đại diện quốc gia tham gia cuộc thi khu vực, trình bày và bảo vệ phương án thiết kế trước hội đồng giám khảo quy tụ các chuyên gia hàng đầu, các KTS, học giả uy tín khu vực, bảo đảm cân bằng giữa kinh nghiệm hành nghề, học thuật và đa dạng văn hóa. Giữa đấu trường quy tụ những đội sinh viên kiến trúc xuất sắc đến từ 23 quốc gia Châu Á, sinh viên UAH đại diện cho Việt Nam đã hai lần giành giải Vàng ASADC trong năm 2021 và 2023.

Đặc biệt hơn, sinh viên Trần Văn Huy – thành viên đội chiến thắng ASADC 2023 – đã đạt giải Khuyến Khích trong Cuộc thi dành cho đồ án tốt nghiệp sinh viên kiến trúc ARCASIA năm 2024 (ARCASIA Thesis of the year). Sau mỗi bước thành tựu, tiếng nói và vị trí của sinh viên kiến trúc UAH trong giới chuyên môn châu Á lại thêm phần được khẳng định. Hành trình của sinh viên UAH tại ARCASIA được công nhận bởi hội đồng giám khảo Châu Á nhờ những biểu hiện hội nhập nhưng không đồng nghĩa với Tây phương hóa, mà đưa tư duy bản sắc địa phương vào diễn đàn khu vực bằng ngôn ngữ thiết kế đương đại. Các đồ án đạt giải của sinh viên UAH thường xử lý những vấn đề đặc thù của vùng nhiệt đới Việt Nam và Đông Nam Á (di sản, hệ sinh thái, cộng đồng nông thôn,..) theo cách thức đối thoại bình đẳng, giải quyết được thử thách “hòa nhập nhưng không hòa tan” của thực hành kiến trúc Á Đông nói chung.

 Tamayouz – Hội nhập ở cấp độ hệ thống đào tạo

Ở quy mô toàn cầu, Giải thưởng xuất sắc Quốc tế Tamayouz được thành lập bởi KTS và học giả người Iraq, Ahmed Al-Mallak, vào năm 2012, hướng tới việc tôn vinh các đồ án xuất sắc, tài năng trẻ và các trường đào tạo kiến trúc trên toàn thế giới. Hệ thống giải thưởng gồm nhiều hạng mục, phản ánh các cấp độ khác nhau của giáo dục và thực hành kiến trúc. Giải thưởng Đồ án Tốt nghiệp Quốc tế Tamayouz (Tamayouz International for Architecture Graduation Projects Award) là một trong những giải thưởng đồ án tốt nghiệp kiến trúc đánh giá trên các tiêu chí chiều sâu nghiên cứu, lập luận thiết kế và tác động xã hội của đồ án, những yêu cầu phản ánh chuẩn mực học thuật quốc tế đương đại. Năm 2024, giải thưởng đã đánh dấu với gần 1000 đồ án của sinh viên từ 125 trường kiến trúc thuộc 37 quốc gia trên khắp thế giới.

Sinh viên UAH đã xuất sắc dành các giải thưởng cá nhân cao nhất của cuộc thi năm 2024 (Nguyễn Thị Hoàng Diễm – Giải Nhất; Nguyễn Thanh Huyền – Giải Ba, đồng thời UAH còn dành được hai giải thưởng danh giá là “Trường Kiến trúc của năm” và “Giảng viên hướng dẫn của năm”. Việc UAH được vinh danh là “Trường Kiến trúc của năm” và nhận danh hiệu “Giảng viên hướng dẫn của năm” trong hai năm liên tiếp (2023, 2024) đã cho thấy: Hội nhập ở đây không chỉ gói gọn trong kết quả năng lực của một vài cá nhân xuất sắc, mà là năng lực của cả hệ thống: Chương trình đào tạo, phương pháp hướng dẫn và chuẩn mực học thuật của nhà trường đã đạt đến mức tương thích ở phổ lớn.

WA Awards Giải thưởng Cộng đồng kiến trúc Thế giới – Hội nhập trong tư duy toàn cầu

Giải thưởng Cộng đồng Kiến trúc Thế giới (World Architecture Community Award – WA Awards) là một sân chơi thiết kế mang tính toàn cầu, vận hành trên nền tảng chuyên môn quốc tế với cơ chế đánh giá bởi hội đồng giám khảo quốc tế và mạng lưới KTS toàn cầu. Hệ thống giải thưởng tổ chức theo nhiều chu kỳ trong năm, hình thành cơ chế xét giải liên tục thay vì trao thưởng thường niên, với ba hạng mục chính: “Công trình thực tế”, “Công trình dự án”, và “Đồ án sinh viên”. Nhiều đồ án của sinh viên UAH đã được vinh danh qua nhiều chu kỳ liên tục: Chu kỳ 39 (2021), chu kỳ 42 (2022), chu kỳ 45 (2023), chu kỳ 51 và 52 (2025), cho thấy bản lĩnh, năng lực cạnh tranh học thuật bền vững và khả năng tham gia hiệu quả vào diễn đàn kiến trúc quốc tế rộng mở.

Ba đồ án đạt giải World Architecture Community năm 2025, tác giả: Võ Nguyễn Khánh Duy (chu kỳ 51), Võ Đoàn Đức Huy (chu kỳ 52), Đặng Duy Khoa (chu kỳ 52)

Là nền tảng tổ chức cuộc thi kiến trúc quốc tế lớn nhất thế giới với 25 – 35 cuộc thi ở nhiều quy mô diễn ra hằng năm, Buildner đã tạo cơ hội để sinh viên kiến trúc đứng trước những vấn đề toàn cầu mang tính biểu tượng và triết học. Giải Nhất cuộc thi “Đài tưởng niệm quả bom hạt nhân cuối cùng” năm 2023 của nhóm sinh viên UAH (Trần Văn Huy, Nguyễn Thị Mỹ Duyên, Phạm Nguyễn Gia Huy) với đồ án “The Island”, xử lý chủ đề chiến tranh, ký ức nhân loại và sự hòa giải cộng đồng, cho thấy sinh viên UAH không chỉ mạnh về kỹ thuật và mỹ thuật, mà còn có năng lực tư duy phản biện và tham gia vào những câu hỏi mang tầm nhân loại được trả lời bằng kiến trúc.

Chiến thắng giải thưởng của sinh viên đã đưa trường lên vị trí thứ 58 trong tổng số 192 trường kiến trúc hàng đầu theo Bảng xếp hạng trường đào tạo kiến trúc Buildner 2026 [2]. Đây là bảng xếp hạng các trường ĐH kiến trúc trên thế giới dựa trên thành tích của sinh viên trong hệ thống các cuộc thi kiến trúc do Buildner tổ chức, quy tụ nhiều cơ sở đào tạo kiến trúc uy tín, có thứ hạng cao bậc nhất trong các bảng xếp hạng học thuật (như QS, THE) trên toàn thế giới. Kết quả xếp hạng này được xem là một chỉ báo bổ sung, có thể đo lường năng lực cạnh tranh thiết kế của sinh viên, phản ánh chất lượng đào tạo đồng thời tạo thêm động lực để sinh viên tham gia các sân chơi quốc tế.

Các yếu tố nền tảng tạo nên thành quả

Chương trình đào tạo lấy thực hành làm trục xoay
Tại UAH, cấu trúc chương trình với tỷ trọng đồ án chiếm gần 50% tổng khối lượng tín chỉ toàn khóa tạo ra môi trường rèn luyện tương thích tự nhiên với tiêu chí đánh giá của các cuộc thi quốc tế, vốn đặt trọng tâm vào năng lực thiết kế, lập luận và trình bày đồ án như một sản phẩm hoàn chỉnh. Họa thất không đơn thuần là lớp học mà là không gian trao đổi liên tục giữa thầy và trò, nơi năng lực tư duy thiết kế được rèn giũa qua từng bước phát triển ý tưởng, phản biện và hoàn thiện. Việc đồng thời đề cao chiều sâu của quá trình sáng tạo và sự chặt chẽ của sản phẩm cuối cùng đã giúp đồ án sinh viên duy trì được sự cân bằng giữa chất và lượng.

Bên cạnh đó, chương trình liên tục cập nhật các nội dung mới: Thiết kế bền vững, bảo tồn di sản, ứng dụng BIM, CAD, công nghệ VR và gần đây là AI trong thiết kế. Việc tích hợp những công nghệ này không nhằm thay thế phương pháp tư duy truyền thống, mà giúp sinh viên nâng cao năng lực biểu đạt và triển khai ý tưởng, tương thích với yêu cầu ngày càng cao của quốc tế.

Văn hóa học thuật cởi mở và kết nối

Hội nhập không chỉ diễn ra trong chương trình, mà còn trong văn hóa học thuật của nhà trường. Các buổi diễn thuyết của các KTS hàng đầu thế giới; các workshop kết nối với sinh viên và giảng viên từ nhiều trường đại học nước ngoài đã tạo ra một môi trường học tập mở. Sinh viên được tiếp xúc với nhiều quan điểm khác nhau, từ đó hình thành bản lĩnh cá nhân khi bước vào sân chơi toàn cầu. Tinh thần cởi mở này cũng phản ánh trong cách tiếp cận đề tài của các đồ án đạt giải: Bản lĩnh với vấn đề xã hội, môi trường, di sản; tự tin xử lý những chủ đề mang tầm khu vực và toàn cầu; không ngại cạnh tranh với các trường kiến trúc lớn của thế giới trong cùng một bảng đánh giá. Đối với sinh viên UAH, giao lưu và chia sẻ chuyên môn trở thành một phần tất yếu của quá trình học, ngôn ngữ thiết kế trở thành ngôn ngữ giao tiếp toàn cầu của sinh viên kiến trúc UAH.

Đội ngũ giảng viên và truyền thống “truyền nghề”

Một trong những sức mạnh ít được nói đến nhưng có tính quyết định là truyền thống hướng dẫn cá nhân hóa trong họa thất. Các thế hệ giảng viên tại UAH phần lớn là các thế hệ sinh viên từng được đào tạo tại nhà trường, được tiếp tục đào tạo quốc tế ở bậc sau đại học; vừa giảng dạy vừa liên tục hành nghề chuyên nghiệp, đóng vai trò là cầu nối quan trọng giữa học thuật và thực tiễn. Mô hình này kế thừa và được vận hành suốt nhiều thế hệ tại UAH, tạo điều kiện cho sinh viên phát triển lập luận thiết kế riêng, được thầy hướng dẫn trực tiếp phản biện và gợi mở. Chính quá trình rèn luyện này tạo nên năng lực trình bày và bảo vệ ý tưởng trước hội đồng quốc tế – một yêu cầu không thể thiếu trong các cuộc thi có vòng thuyết trình trực tiếp như ARCASIA hay WAF Student Charrette.

Sinh viên kiến trúc UAH – thế hệ KTS công dân toàn cầu
Cuối cùng, hội nhập trong đào tạo chỉ có thể trở thành năng lực thực sự khi nó được nội tại hóa ở người học. Được tuyển chọn gắt gao từ trong toàn thể tài năng trẻ trong mảng kiến trúc – mỹ thuật, kỳ thi tuyển sinh đại học hằng năm với điểm chuẩn đứng đầu toàn miền Nam chính là đấu trường khắc nghiệt đầu tiên mà bất kỳ sinh viên UAH nào cũng từng chinh chiến qua. Thế hệ sinh viên kiến trúc UAH hôm nay, thành thạo công nghệ số, nhạy bén với các vấn đề xã hội và môi trường toàn cầu, có khả năng trao đổi chuyên môn bằng ngoại ngữ trong bối cảnh quốc tế, là hiện thân của một quá trình đào tạo có định hướng hội nhập. Họ không phải những người “được cử đi thi”, mà là những người chủ động tìm kiếm sân chơi, tự nguyện đặt mình vào thử thách, và tự tin đại diện cho tiếng nói của sinh viên kiến trúc Việt Nam trước cộng đồng quốc tế.

Kết luận

Trong bối cảnh kỷ niệm 100 năm đào tạo KTS Việt Nam (1926-2026), thành tích quốc tế của sinh viên UAH không chỉ mang ý nghĩa đối với riêng nhà trường mà còn góp phần định vị hình ảnh đào tạo kiến trúc Việt Nam trên bản đồ học thuật khu vực và thế giới.

Hội nhập trong đào tạo kiến trúc tại UAH không phải là quá trình diễn ra ở bề mặt giao lưu, mà được kiểm chứng bằng năng lực học thuật và sáng tạo của sinh viên khi bước vào môi trường cạnh tranh quốc tế. Nhìn lại hành trình từ Ban Kiến trúc Mỹ thuật Đông Dương 1926 đến những giải thưởng quốc tế năm 2025, có thể thấy một mạch liên tục: Hội nhập quốc tế chính là giá trị vượt thời gian mà UAH luôn hướng đến, với những cách thức được triển khai cho phù hợp với từng thời kỳ.

Thành tích quốc tế của sinh viên UAH là biểu hiện cụ thể và có thể dùng để kiểm chứng, đo lường một chiến lược đào tạo có định hướng hội nhập, từ điều chỉnh cấu trúc và phương pháp, đến xây dựng văn hóa học thuật mở và bản lĩnh cá nhân của người học. Trong chặng đường hướng tới thế kỷ tiếp theo của đào tạo kiến trúc sư Việt Nam, những kết quả này là nền tảng vững chắc để sinh viên kiến trúc tiếp tục tiến xa hơn, không phải bằng cách chạy theo thế giới, mà bằng cách tự tin để trở thành một phần thế giới với bản sắc của riêng mình.

TS.KTS. Phạm Phú Cường
ThS. KTS. Lê Nguyễn Gia An*
*Trường Đại học Kiến trúc TPHCM
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 03-2026)

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Salama, A. M. (2015): Spatial Design Education: New Directions for Pedagogy in Architecture and Beyond – Routledge;
[2] Buildner Architecture University Ranking. (n.d.) – Retrieved March, 2026, from
[3] Wang, S. (2019): The impact of design competition on design education – IOP Conference Series Materials Science and Engineering, 573(1), 012060;
[4] Võ Đình Diệp (2003): Tổ chức quản lý đào tạo kiến trúc sư theo mô hình “Họa thất tự quản” – Kỷ yếu hội thảo khoa học “Giảng dạy kiến trúc – quy hoạch trên họa thất”. Trường ĐH Kiến trúc TP.HCM;