Ấn phẩm Tuyển chọn các bài viết Tạp chí Kiến trúc 40 năm

Giống như văn sĩ và họa sĩ, song sớm hơn họ, anh em kiến trúc sư ngay từ năm 1948, ở thủa bình minh nhập nhoạng của cuộc kháng chiến, với một dúm người, kéo nhau về chiến khu Việt Bắc, lập Đoàn Kiến trúc sư. Và, kỳ lạ thay, dưới mái nhà tranh giản đơn hơn cả giản đơn, cụ Hồ Chí Minh, nhà kiến thiết nền độc lập nước nhà, tự tay đánh máy những dòng gửi họ: “Chúng ta phải tùy hoàn cảnh mà xây dựng ngay trong kháng chiến và sau khi kháng chiến thành công. Tôi mong Hội nghị sẽ đi tới những kế hoạch thiết thực với tình thế hiện tại và những chương trình kiến thiết hợp với tương lai, kế hoạch và chương trình đúng tinh thần đời sống mới. Tôi lại mong Hội nghị chú trọng đặc biệt tới vấn đề nhà ở tại thôn quê, tìm ra những kiểu nhà giản dị và rao ráo, sáng sủa và rẻ tiền” – Chà, thấm đẫm Tâm và Tầm nhìn, xuyên suốt đến tận thời nay!

Và theo lẽ tự nhiên, ngay những năm đầu sau hòa bình lập lại, các KTS Ngô Huy Quỳnh, Hoàng Như Tiếp, Hoàng Linh… khai sinh nội san “Kiến trúc”, với vài ba chục bản in ro-ne-o trên giấy thủ công, với tờ bìa cùng loại giấy, không có hình vẽ và hình ảnh, đăng tải những bài viết bộc lộ rõ những suy ngẫm về một nền kiến trúc nặng về tính thiết thực và theo nhẽ tự nhiên, không thể không bàn thảo tới tương lai. Xem vài số nội san còn sót lại, ta thán phục cái nhiệt huyết đáng kinh ngạc của những kiến trúc sư khởi xướng một nền kiến trúc mới giữa thời buổi toàn những hạn chế. Ta cũng lại thán phục họ ở nỗ lực tập hợp lại với nhau trong một hội đoàn, điều mà anh em thời nay xem chừng dửng dưng.

Năm 1983, Hội Kiến trúc sư thay thế Đoàn Kiến trúc sư, đã đủ lông đủ cánh. Tạp chí Kiến trúc, “con đẻ” hưởng ứng, ra đời. Chủ tịch Hội KTS Nguyễn Trực Luyện, với sự cộng tác đắc lực của các đồng nghiệp Cao Xuân Hưởng, Đoàn Đức Thành và Nguyễn Luận cùng vun đắp nó, trở thành cơ quan ngôn luận, là một dạng “salon chữ nghĩa” của giới. Tồn tại nửa thế kỷ, nay Tạp chí vẫn bám đuổi cái vị thế ấy.

Tạp chí Kiến trúc hôm nay do những anh chị em còn khá trẻ và không phải đã là kiến trúc sư duy trì, nảy sinh ý tưởng tập hợp các bài viết qua năm tháng của nội san kiến trúc và Tạp chí Kiến trúc đem in thành một tập bề thế, như bạn đọc đang cầm trên tay. Đọc qua một lượt, ta chẳng những ngoái lại con đường phát triển kiến trúc nước nhà qua các thời kỳ, nghe giọng nói và suy tư của các thế hệ kiến trúc sư đã trôi dần vào dĩ vãng, mà còn thẩm thấu tư tưởng hầu như xuyên suốt – Đó là: Làm sao tạo dựng cho được một nền kiến trúc Việt Nam hiện đại, phù hợp với người mình và thời mình?!

Tập hợp những bài viết trích từ hàng trăm số của Tạp chí Kiến trúc, của các kiến trúc sư các thế hệ từ tiền bối đến chuyển tiếp và đang còn trẻ thời nay, ta dễ dàng nhận ra những chủ đề được lặp lại và bàn lại nhiều lần – Đó là: Truyền thống và bản sắc kiến trúc, các vấn đề của kiến trúc đô thị và nông thôn, của các thể loại kiến trúc, về nền kiến trúc hiện đại trên thế giới…
Nhận ra, thiếu ở Tạp chí Kiến trúc qua các giai đoạn là sự bình phẩm tác phẩm của các đồng nghiệp, sự phát hiện hoặc bênh vực những xu hướng sáng tác mới, thiếu hẳn các diễn đàn thảo luận và tranh luận, những gì mà mọi nền sáng tạo nghệ thuật không thể thiếu.

Thời nay, khi có quá nhiều kênh để tiếp cận, đủ và kịp mọi thông tin về kiến trúc, thì Tạp chí Kiến trúc nên bổ khuyết và củng cố các bổn phận là diễn đàn đích thực, trong đó có lý luận và phê bình.

Người viết những dòng trên bày tỏ hy vọng: Tạp chí Kiến trúc tiếp nối chặng đường 5-6 thập kỷ, sẽ nhắm tới cái mà nó phải là: Diễn đàn – “salon kiến trúc”.

GS. TS. KTS Hoàng Đạo Kính
Ấn phẩm Tuyển chọn các bài viết Tạp chí Kiến trúc 40 năm