KTS Nguyễn Trung Kiên: “Hãy dám nghĩ khác đi những gì xã hội định hướng cho bạn, tự tạo mâu thuẫn trong tác phẩm của mình và tự tìm cách xử lý, thỏa hiệp.”

KTS Nguyễn Trung Kiên là đồng sáng lập kiêm Kiến trúc sư chính của GK Archi tại Việt Nam. Ông vừa được vinh danh về những đóng góp cho văn hóa nghệ thuật của TP. Hồ Chí Minh từ năm 1975 đến 2025 cùng với 3 kiến trúc sư, cố kiến trúc sư tên tuổi khác và rất nhiều nghệ sĩ của TP. Hồ Chí Minh. Ông cũng là tác giả của công trình Nhà văn hóa sinh viên TP.HCM của chủ đầu tư là Thành đoàn TP.HCM cũng như các công trình khác phục vụ cho Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh như trung tâm sinh hoạt thanh niên công nhân Quận 7, trung tâm sinh hoạt thanh niên công nhân Bình Chánh hay Nhà thi đấu công đoàn tỉnh Bình Phước (cũ)…

Là kiến trúc sư thuộc thế hệ kế thừa đầy năng động, KTS Nguyễn Trung Kiên hiện đang ở giai đoạn ‘chín’ về cả tư duy lẫn trải nghiệm thực tế. Hãy cùng Tạp chí Kiến trúc lắng nghe những quan điểm khác biệt của ông về nghề nghiệp và hành trình kiến tạo không gian suốt nhiều năm qua.

Phóng viên: Xin chào KTS Nguyễn Trung Kiên. Chúc mừng ông được UBND TP.HCM vinh danh về những đóng góp của mình cho Kiến trúc TP.HCM bên cạnh những KTS lão thành, tên tuổi khác như cố KTS Huỳnh Tấn Phát. Ông có thể chia sẻ cơ duyên gì đã khiến ông chọn theo đuổi ngành kiến trúc?

KTS Nguyễn Trung Kiên: Tôi luôn yêu thích văn học nghệ thuật, lịch sử, địa lý mặc dù tôi theo đuổi toán học ngay từ khi còn ngồi ở ghế nhà trường. Hình học không gian và hình học phẳng luôn là môn học tôi rất giỏi, một phần do trí tưởng tượng của tôi rất tốt ngay từ khi còn nhỏ. Tôi có thể nhắm mắt và giải các bài toán về hình học không gian ngay trong tâm thức và mới hoàn thiện nó ra giấy sau khi có kết quả. Chính vì vậy, tôi luôn trải nghiệm được các không gian và đi du hành trong chính tưởng tượng đó của mình. Toán học khiến mọi thứ logic hơn trong niềm đam mê lịch sử, nghệ thuật, và kiến trúc chính là sự giao thoa của các lĩnh vực này trong tôi. Tôi chọn Kiến trúc đơn giản là vậy, là lĩnh vực thách thức tôi giao hòa được các niềm đam mê và năng khiếu. Tôi bị cuốn hút bởi cách duy trì được nghệ thuật mà luôn ràng buộc bởi những mâu thuẫn về sự logic, về công năng, về sự thỏa hiệp với khách hàng và sự đấu tranh có chọn lọc. Nó như một thứ động lực để tôi duy trì được ngọn lửa nghề trong mình, luôn cho tôi những cảm xúc mới với những không gian khác nhau mà tôi tạo ra trong sự tưởng tượng và kết hợp được với tính logic của cuộc sống.

PV: Được biết ông là một kiến trúc sư nổi tiếng với các công trình văn hóa, khách sạn hay các công trình có tính nghệ thuật cao và cả các chung cư thu nhập thấp. Bản thân Ông cùng công ty GK Archi của ông cũng từng được công nhận bởi các giải thưởng quốc tế uy tín cho các dự án của mình. Điều gì đem lại những cảm xúc thiết kế cho ông với đa dạng các thể loại công trình như vậy?

KTS Nguyễn Trung Kiên: Mỗi công trình với công năng khác biệt đều tự hình thành nên một hệ sinh thái riêng biệt về logic không gian, từ dây chuyền vận hành của con người, hàng hóa cho đến các kịch bản thoát hiểm khẩn cấp. Những chuyển động nội tại này không khô khan mà ngược lại, chúng mang đến nguồn cảm hứng bất tận như những bài toán hình học không gian đầy thách thức. Sự thú vị nằm ở chỗ, khi người kiến trúc sư thấu hiểu tường tận sự vận hành và làm chủ các quy chuẩn khắt khe, họ sẽ tìm thấy điểm giao thoa giữa kỹ thuật và cảm xúc. Khi đó, kiến trúc không còn là những khối bê tông tĩnh tại, mà là một thực thể sống động mang hơi thở của người thiết kế.

Bên cạnh đó những sự chuyển động của thiên nhiên, của vi khí hậu, những chuyển động của đường cong, đường thẳng, đường gãy khúc và các cấu trúc tự nhiên kết hợp được với sự nhịp nhàng của không gian, dây chuyền và sự chuyển động bên trong là một nguồn cảm hứng bất tận cho tôi và cho các kiến trúc sư thiết kế. Nó như là một con người với vẻ bề ngoài đẹp đẽ phải sở hữu được một cơ thể bên trong khỏe mạnh, hợp lý với sự lưu thông sự sống trong cơ thể một cách đúng đắn nhất, khỏe mạnh nhất.

Cảm hứng thiết kế đối với tôi thực chất là niềm đam mê giải quyết những mâu thuẫn. Tôi tin rằng mọi bài toán không gian, dù phức tạp đến đâu, đều có cách giải quyết nếu chúng ta biết cách kết hợp giữa tư duy logic và cái nhìn thẩm mỹ. Bản chất của một công trình phù hợp chính là kết quả của việc hóa giải thành công những xung đột về công năng và bối cảnh. Với tôi, sự say mê trong nghề nghiệp không nằm ở những gì dễ dàng, mà nằm ở chính nỗ lực đi tìm sự hòa hợp từ những điều đối lập.

PV: Được biết ông xem mô hình kiến trúc bền vững, tiết kiệm năng lượng hay net zero là định hướng phát triển của kiến trúc, dù rất khó khăn với điều kiện ở Việt Nam. Vậy theo ông, xu hướng của kiến trúc ở Việt Nam có đúng là đi theo hướng mà ông đang nghĩ?

KTS Nguyễn Trung Kiên: Tôi không nghĩ Kiến trúc Việt Nam đang đi theo xu hướng net zero hay tiết kiệm năng lượng dù cũng có một số ít cố gắng. Bằng chứng là từ Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc lần thứ 26 năm 2021, thủ tướng Việt Nam cam kết đạt được sự phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, cho đến nay, chưa có bất kì công trình nào ở Việt Nam dám khẳng định là đạt được net zero về năng lượng. Thay vào đó, rất nhiều trong các công trình kiến trúc ở Việt Nam chạy theo hướng marketing dựa theo xu hướng trên để đạt mục đích về kinh doanh, về lợi ích tài chính hay thỏa mãn về sự nổi tiếng dựa trên sự phát triển của xu hướng.

Thực hiện xu hướng net zero như là một lời hứa danh dự của Việt Nam với thế giới cũng như là cam kết với chính mình, nhưng với tình hình hiện nay, tôi lo ngại đây sẽ là một thách thức quá tầm nếu chúng ta không thay đổi quyết liệt. Bền vững và net zero thì kiến trúc phải đi đôi với tiền và kiến thức, mà 2-3 yếu tố đó Việt Nam đều thiếu và yếu.

PV: Ông có thiết kế công trình nào theo định hướng net zero về năng lượng không?

KTS Nguyễn Trung Kiên: Có. Tôi đang thiết kế và xây dựng công trình như vậy. Và cam kết với bản thân sẽ đạt được net zero về năng lượng cho công trình kiến trúc đó. Tôi đang làm theo tiêu chuẩn Leed Net zero của Mỹ và cố gắng đáp ứng được mọi yêu cầu khắt khe về cách thức tạo ra một công trình net zero về năng lượng theo đúng tiêu chuẩn, có chứng nhận tại Việt Nam.

PV: Ông có thể tiết lộ thêm không?

KTS Nguyễn Trung Kiên: Tạm thời thì chưa được. Do công trình vẫn đang xây dựng. Nhưng đó sẽ là một công trình giải quyết được mâu thuẫn giữa 2 yếu tố thẩm mỹ và sự chuyển động của công năng. Tôi và các kiến trúc sư của GK Archi đang đồng thời giải quyết luôn mâu thuẫn về sự bền vững, kiến trúc xanh và net zero về năng lượng. Nó sẽ không phải là công trình phủ đầy cây xanh như cách nền Kiến trúc của chúng ta đang ngộ nhận về sinh thái, về bền vững, về xanh.

PV: Ông nhắc đến sự ngộ nhận về xanh. Hiện nay có rất nhiều công trình trồng cây xanh trên mái, trên mặt tiền, trong phòng kín, giếng trời. Mọi người vẫn gọi là kiến trúc xanh, bền vững, thân thiện.

KTS Nguyễn Trung Kiên: Hãy trả cây xanh về đúng nơi nó được sống. Cây xanh ở mặt tiền chỉ để trang trí cho vẻ bề ngoài của công trình. Nhất là nơi được trồng thiếu đi sự chăm sóc hoặc thiếu đất, thiếu nước để cây được sống. Người ta đang đem một thực thể sống đi trang trí cho khối bê tông. Đó sao gọi là sự bền vững được. Nhiều kiến trúc sư đòi hỏi phải làm nhà cho cây, nhưng thật ra nhà cho cây không phải là trong khối bê tông, mà là trong rừng, trên mặt đất, trên thảo nguyên.

Cây xanh có thể hy sinh để làm vật trang trí cho con người được, vì con người là số một. Nhưng nó cũng cần sự hợp lý và sự chăm sóc. Thay vì làm khối nhà với mật độ cao thì hãy dành cho nó một miếng đất bên cạnh để nó tự kiếm được cách sống thay vì đưa nó lên mặt tiền trang trí, đưa lên mái nơi lớp đất không hề đủ dinh dưỡng cho quá trình phát triển lâu dài. Hoặc ít nhất phải dành cho nó một vị trí công cộng hơn để mọi người có thể chăm sóc nó.

Có chung cư bố trí cây xanh ngay trên mặt tiền của căn hộ cá nhân, nơi mà chủ nhà sở hữu chưa chắc đã là người yêu thiên nhiên, yêu cây xanh. Thế rồi qua thời gian, khi chủ đầu tư đã bán hết sản phẩm, họ không chăm sóc nữa, cây xanh chết đi. Hoặc chủ căn hộ đó không ở nữa, họ khóa cửa lại và không ai có thể vào chăm sóc và cây xanh đó chết đi do sống ở môi trường không phải của nó, thiếu dinh dưỡng, thiếu nước, thiếu bàn tay chăm sóc. Bạn nghĩa gì về kiến trúc đó?

PV: Ông có lời khuyên nào cho các Kiến trúc sư trẻ, những người đang chuẩn bị đặt dấu ấn của mình vào môi trường xây dựng của Việt Nam và có thể trở thành một nhà thiết kế giỏi trong tương lai?

KTS Nguyễn Trung Kiên: Hãy dám nghĩ khác đi những gì xã hội định hướng cho bạn, tự tạo mâu thuẫn trong tác phẩm của mình và tự tìm cách xử lý, thỏa hiệp. Kiến trúc hay nghệ thuật không có tuyệt đối. Hãy lắng nghe cảm xúc của mình trong từng thiết kế và giải quyết, dung hòa cảm xúc đó với dòng chảy của công năng. Làm thỏa mãn chính mình rồi học thêm cách thỏa hiệp với đối tượng sử dụng. Và nên nhân đạo với cây xanh.

PV: Cám ơn ông đã tham gia phỏng vấn.

© Tạp chí Kiến trúc